U bent nog net geen drie jaar als op 15 januari 1898 de volgende verhuizing zich aandient: uw gezin verhuist van de Alexanderkade naar een ‘vrij’ bovenhuis aan de Noordstraat 17 (later Oeterwalerstraat 26) in het nagelnieuwe Muiderpoortkwartier aan de oostelijke rand van het toenmalige Amsterdam. Deze nieuwbouwwijk ligt in het westelijke deel van de voormalige Overamstelpolder (ook wel Oetewalerpolder genoemd). De Noordstraat bestond zelfs nog niet toen er ‘6 Woonhuisen’ werden gebouwd, bestemd voor twaalf gezinnen (op de bouwtekeningen staat ‘Linéüsstraat’). (Stadsarchief, sd)
De achtertuin van het nieuwe ouderlijk huis grenst aan de ‘Spoor baan’ van de Gooische Stoomtram. Ik kan me voorstellen dat de langskomende stoomtrams voor een peuter een feest zijn om naar te kijken.
Aan de voorkant ligt het zeven jaar eerder (in 1891) in gebruik genomen Burgerziekenhuis. Er was al wel een ziekenhuis voor de vermogende Amsterdammer (de Ziekenverpleging aan de Prinsengracht) en voor de onderste lagen van de bevolking (het Binnengasthuis en het Buitengasthuis), maar nog niet voor de “grote maatschappelijke middengroep”: dat werd het Burgerziekenhuis, dat hypermodern genoemd wordt: “met liften, centrale verwarming, elektrisch licht en andere gemakken voor patiënten en personeel.” (Stadsarchief, sd)
Is de nabijheid van dit moderne ziekenhuis een van de redenen om naar de Noordstraat te verhuizen? Hopelijk is de belangrijkste reden dat het nieuwe huis ruimer is dan wat het souterrain en de bel-étage aan de Alexanderkade te bieden hadden. Maar het kan ook goed zijn dat de gezondheidsproblemen van uw zus Leentje zich al aangediend hebben en de doorslag hebben gegeven. We weten tenslotte dat ze vijf jaar later aan “nephritis” overlijdt, “na een langdurig en smartelijk lijden”. Ik wil er niet teveel over speculeren, maar ook niet uit het oog verliezen dat dit in uw jonge jaren een chronisch verdriet voor het hele gezin moet hebben betekend. In combinatie met het gegeven dat het huishouden toch al niet veel tijd overlaat voor onverdeelde aandacht voor u en de andere kinderen, vermoed ik dat dit alles u al vroeg zelfstandig heeft gemaakt.
De verhuizing betekent ook het veranderen van parochie (het bewijs daarvoor wordt in 1899 geleverd). In de nieuwe wijk moest natuurlijk ook een rooms-katholiek godshuis komen, zodat ook de kerk spiksplinternieuw was: de St Bonifaciuskerk aan het Kastanjeplein, geconsacreerd in1886. (Stadsarchief, sd)
En de school? Eerder dacht ik dat Martijn naar een school ‘der tweede klasse’ zou gaan. Dat zou zo zijn, als hij voorbestemd was een vak al werkend te leren, meteen na de lagere school. Maar dat klopt niet, weet ik nu. Misschien gaat hij daarom na de zomervakantie naar de Linnaeusschool, een ‘school der derde klasse’ voor jongens en meisjes. Die ligt aan de 2e Oosterparkstraat op maar 650 meter lopen van het nieuwe huis. Hij kan uw jongere zusje Fie aan de hand meenemen, die dan naar de tweede klas gaat.
Een andere gebeurtenis die u zich misschien zult zijn blijven herinneren is de kroning van koningin Wilhelmina in Amsterdam op 6 september 1898. Van haar herinner ik me met name haar indrukwekkende begrafenis in 1962. Eerder, in 1948, was ze opgevolgd door haar dochter Juliana, vier jaar na uw dood. De kroning van haar opvolger, Beatrix, in 1980, ook in Amsterdam, zal ik niet licht vergeten. De sfeer was toen ronduit grimmig te noemen: ‘geen woning, geen kroning’. Woningnood lijkt een rode draad in onze gedeelde geschiedenis te zijn.
De kroning in 1898 is daarentegen “waarschijnlijk wel het grootste, maar waarschijnlijk ook het braafste oranjefeest ooit in Amsterdam gevierd. Amsterdam was in de ban van oranje. Een verbouwereerde Britse journalist getuigde: ‘Shops, bazaars, cafés etc. hebben een oranje tint gekregen: van de hoed tot de zool van de schoen is het oranje dat de klok slaat: de borden waar je van eet, de menukaart op tafel, de schermlampen en kandelaars, tot aan de gidsen en kranten toe, of zelfs het treinkaartje in je hand dat je hebt aangeschaft op de vlucht voor de kleur die je maar blijft achtervolgen.”
Bent u in het Oosterpark geweest bij het planten van de Wilhelminaboom “in aanwezigheid van 4000 kinderen”? Bent u met uw moeder en de andere kinderen naar het Weesperpoortstation gegaan toen daar op maandag 5 september Wilhelmina, “… een 18-jarig meisje in het wit …” en koningin-moeder Emma, regentes, bij het Weesperpoortstation aankwamen, op 25 minuten loopafstand van uw huis? En hebt u de feestelijke rijtour na de kroning op dinsdag 6 september zien langstrekken bij de Muiderpoort, waar een erewacht stond van “het jongelingen-exercitie-genootschap Klein maar Dapper”?
Op de avond van de kroning was alweer een optocht. “Nu werden niet de vlaggen, poorten en guirlandes bewonderd, maar de lampionnen, de vetpotjes, de gasverlichting en vooral de moderne elektrische witte bollen en gloeilampen.”
Op woensdag heeft u de allegorisch-historische optocht kunnen bewonderen. “Die stond in het teken van de Vrede van Munster [sic], die precies 250 jaar eerder een einde maakte aan de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje”. (Bakker, 1983)
Op donderdag kreeg Wilhelmina de (nu controversiële) Gouden Koets cadeau van de “Vereeniging van het Amsterdamsche Volk tot het Aanbieden van een Huldeblijk aan H.M. Koningin Wilhelmina.” Ik vind het heel bijzonder dat het geld hiervoor is ingezameld door buurtverenigingen en dat het leeuwendeel door de volkswijk De Jordaan is opgebracht. (Gouden Koets, sd)
Drieënëenhalf jaar is misschien jong om al dit spektakel te begrijpen en te herinneren, maar het is een grootse gebeurtenis geweest, die dagenlang in de hele stad resoneerde. De koningin heeft in ieder geval veel betekend voor u. Uw laatste woorden waren zelfs aan haar gewijd:
“Leve de koningin, God zij met ons”.
Afbeeldingen
- Plattegrond van Amsterdam met graphische voorstelling der wegen, gevolgd bij den plechtigen intocht van Hare Majesteit en door den Historischen Allegorischen Optocht, 1898 (Stadsarchief, sd)
- Amsterdam, R.K. kerk “Bonifacius”, 1900 (Stadsarchief, sd)
- Platte Grond van Amsterdam 1894-1895 (detail). Vervaardigd door J.H. Schmüll. Oriëntatie: noordnoordoost boven (Stadsarchief, sd)
Bronnen
- Bakker, C. T. (1983, maart). Inhuldiging van Koningin Wilhelmina. Opgehaald van Ons Amsterdam: https://onsamsterdam.nl/uploads/files/OA-1998-07-08-Inhuldiging-van-Koningin-Wilhelmina.pdf
- Gouden Koets. (sd). Opgeroepen op februari 6, 2026, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gouden_Koets_(Nederland)
- Stadsarchief. (sd). Opgehaald van Archief Amsterdam: https://www.amsterdam.nl/stadsarchief
