11. Leentje

Het had zomaar kunnen gebeuren dat ik uw zusje Magdalena Johanna Maria Brautigam overgeslagen had. Wat zou haar roepnaam geweest zijn? Magda? Leentje? Laten we haar Leentje noemen.

Ik was eigenlijk een annonce van de geboorte van Jet (1893) aan het zoeken, die, zo dacht ik, de volgende in de rij van Brautigamkinderen was, toen ik opeens bij de familieberichten van de Burgerlijke Stand van Amsterdam tussen alle bevallen vrouwen het volgende zag staan: “J.C. Brautigam-Janssens, d” (Algemeen Handelsblad, 1892): een jaar te vroeg!
En na verdere naspeuringen bleek dat uw ouders niet zes, maar zeven kinderen kregen. 

Op 12 november 1892 was het opnieuw dokter Hermans die de verlossing van moeder en kind begeleidde en aangifte van de geboorte deed, want ook nu was uw vader ‘afwezende’. Leentje werd, net als uw oudere zus Fie, in de Tweede (Ooster)Parkstraat 154 geboren. Wat ik een beetje verwonderlijk vind, is dat ze nooit op dat adres bijgeschreven is. Overigens staat ze wel bijgeschreven op het volgende adres van uw ouderlijk gezin, Alexanderkade 16, waar u geboren bent. 
Toch bleef ik het vreemd vinden dat ik dacht dat er maar zes kinderen waren. Ik herinner me een foto van uw ouders (gemaakt bij hun 25-jarig huwelijksfeest?) met drie zonen en drie dochters, geen vier. Mijn geheugen blijkt best goed te zijn, want Leentje is helaas niet veel ouder dan tien jaar geworden. 

Op 15 juni 1903 overleed ze. 
In het register met doodsoorzaken staat dat ze aan ‘nephritis’ overleed, een nieraandoening. Nu was er misschien een remedie geweest, maar zowel antibiotica (Antibioticum, sd) als nierdialyse (Dialyse, sd) werden pas jaren na 1928 beschikbaar. Voor kinderen duurde het in Nederland nog tot de jaren zeventig van de vorige eeuw voordat de eerste dialyse apparatuur voor hen beschikbaar kwam. 

Dit verlies moet zwaar gedrukt hebben op uw ouders. Ook hun kinderen, toen tussen de drie en twaalf jaar, waren oud genoeg om te beseffen wat er aan de hand was. Leentje zelf ook waarschijnlijk.
Twee dagen na haar overlijden staat de volgende annonce in de krant:
“Heden overleed, na een langdurig en smartelijk lijden, na voorzien te zijn van de H. Sacramenten, onze lieveling Magdalena Johanna Maria, in den aanvalligen leeftijd van 10 jaar en 7 maanden.” (Nieuws van den Dag, 1903)

Dit heeft u natuurlijk ook gevormd: u was zeven jaar. 
En bijna had ik haar over het hoofd gezien. 

Ter ere van haar nagedachtenis het volgende gedicht:

hoeft een naam iets?

elke naam moet ten minste
één keer worden gespeld op het gemeentehuis
vreugdevol door een ouder die met die naam een geloof
een held een vriend of een familielid in leven houdt

elke naam moet minstens vierduizend keer
worden geroepen vanuit een halfopen buitendeur
terwijl de warme lucht van het avondeten zich
door een keukenraam een koude kinderneus in krult

alle namen horen zeker vijfmaal op het puntje van de tong
van een beste vriend te liggen bij de vraag
naar wie zijn of haar beste vriend is
en waarom

geen één naam verdient het ongefluisterd te blijven
en niet via het oor van een geliefde
buitengewoon vaak de buik van die ander
te kriebelen

daar zijn namen voor gemaakt

namen horen een leven lang mee te gaan
en met een heel leven weet u heel goed
wat ik bedoel

namen mogen alleen langzaam verdwijnen uit onze gedachten
en niet voordat ze een afscheidsdansje hebben gemaakt
op onze bevende lippen

er is geen enkele reden om de naam
van een muur te schroeven

als die naam niet een nieuw huis
te wachten staat

Tsead Bruinja (1974)
uit: Wat deed ik daar (Querido, 2024)

Illustraties

• Annonce bevallen J.C. Brautigam-Janssens d. (Algemeen Handelsblad, 1892)
• Annonce overlijden Magdalena Johanna Maria Brautigam (Nieuws van den Dag, 1903)

Bronnen

• Algemeen Handelsblad. (1892, november 16). Opgehaald van Delpher: https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=brautigam&page=1&sortfield=date&cql%5B%5D=(date+_gte_+%2216-11-1892%22)&cql%5B%5D=(date+_lte_+%2217-11-1892%22)&cql%5B%5D=ppn+any+(400374129+OR+832337900)&coll=ddd
• Antibioticum. (sd). Opgeroepen op december 8, 2025, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Antibioticum#Geschiedenis
• Dialyse. (sd). Opgeroepen op december 12, 2025, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Dialyse
• Nieuws van den Dag. (1903, juni 17). Opgehaald van Delpher: https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&query=brautigam&cql%5B%5D=%28date+_gte_+%2216-06-1903%22%29&cql%5B%5D=%28date+_lte_+%2230-06-1903%22%29&redirect=true&sortfield=date&identifier=ddd:010128758:mpeg21:a0112&resultsidentifier=ddd:010128758:mpeg