Waar gaan de gesprekken over aan de eettafel van het gezin Brautigam in 1901?
Over de oprichting door de Zionistische Wereldorganisatie van het Joods Nationaal Fonds met als doel land aan te kopen voor de vestiging van Joden in Palestina? Heeft iemand het over de Palestijnen die daar al eeuwenlang wonen?
Het huwelijk van de in Amsterdam gekroonde koningin Wilhelmina met prins Hendrik zal vast genoemd zijn.
Geschokt zullen uw ouders gereageerd hebben op het overlijden van president McKinley van de Verenigde Staten na een moordaanslag door een anarchist. Zijn vice-president, Theodore Roosevelt, volgt hem op.
Hoe bijzonder het is dat de chemicus Jacobus van ’t Hoff een Nobelprijs krijgt, bij de eerste keer dat de ze uitgereikt worden, zal misschien niet direct doorgedrongen zijn tot uw huis. (1901, sd)
Misschien mocht er trouwens niet eens gesproken worden aan tafel.
Op 18 maart 1901 bent u zes jaar geworden en dat najaar gaat u voor het eerst naar de lagere school. U hoort dan tot de éérste lichting Nederlandse kinderen die dat wettelijk verplicht zijn. Als zesjarige zullen de meeste van de hiervoor genoemde gebeurtenissen grotendeels aan u voorbij gegaan zijn, zelfs al hebt u uw ouders erover horen spreken.
Zijn de Tweede Kamerverkiezingen van dat jaar nog onderwerp van gesprek geweest?
In het Nederland van 2026 mogen in principe álle Nederlanders van 18 jaar en ouder Tweede Kamerleden, Statenleden en raadsleden kiezen (Verkiezingen hoe werkt het, sd).
In 1901 is dat niet zo. In artikel 80 ‘Kiesregt’ van de grondwet van 1887 staat: “De leden der Tweede Kamer worden regtstreeks gekozen door de mannelijke ingezetenen, tevens Nederlanders, die de door de kieswet te bepalen kenteekenen van geschiktheid en maatschappelijken welstand bezitten en den door die wet te bepalen leeftijd, welke niet beneden drie en twintig jaren mag zijn, hebben bereikt.” (Artikel 80 Kiesregt, sd).
Over de criteria die gehanteerd worden voor die ‘geschiktheid’ is overigens nog wel vele jaren gedebatteerd. Uit de ‘Lijst van kiezers’ van de gemeente Amsterdam van 1900 is te zien dat uw vader geschikt bevonden is. Hij staat geregistreerd in District III. (Stadsarchief, sd)
Nederland kent een districtenstelsel, tot de Grondwetsherziening van 1917, waarin de evenredige vertegenwoording wordt geregeld,. Het land was onderverdeeld in honderd districten, die ieder één man mochten afvaardigen naar de Tweede Kamer.
Op 14 juni 1901 kunnen de 7.122 stemgerechtigden van District III kiezen tussen vijf kandidaten, voorgedragen door de Liberale Unie (LU), de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (VD), de Katholieken (Ka) en de Anti-Revolutionaire Partij (AR). Slechts 56% van de kiesgerechtigden in dat district gaan daadwerkelijk stemmen (Historische ontwikkeling kiesstelsels, sd).
Is uw vader eigenlijk in Nederland ten tijde van deze verkiezingen?
Omdat er bij de eerste ronde in District III geen kandidaat is die meer dan 50% van de stemmen heeft gekregen, wordt een paar weken later een tweede stemronde gehouden, waarbij gekozen kan tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen.
Over de publiciteit bij verkiezingen van een jaar later wordt geschreven dat een “leger van huisbezoekers” door de stad trekt. “Sandwichmannen liepen met hun borden, en rijtuigen van verschillende partijen reden rond ‘om de lauwen op te wekken mede te gaan’. … ’s Nachts namen de ‘bovenplakkers’ de schuttingen en huizen onder handen, de ‘onderplakkers’ werkten vanuit roeibootjes en smeerden de bruggen en beschoeiingen vol.” (Los, 2004)
De vrijzinnig hervormde Cornelis Herman den Hertog van de Liberale Unie, leraar Nederlands, voormalig schoolhoofd en lid van de Amsterdamse gemeenteraad, wint met 55% van de stemmen van Henri Polak van de SDAP. (Uitslag per verkiezing, sd)
In de Tweede Kamer worden de Katholieken de grootste partij met 25 zetels, op de voet gevolgd door de Anti-Revolutionaire Partij met 22 zetels. Samen met de Vrije-antirevolutionairen en Christelijk-Historische Unie hebben ze een meerderheid van 58 zetels. In minder dan anderhalve maand (!) wordt het kabinet geformeerd, met de gereformeerde predikant en antirevolutionair Abraham Kuyper als minister-president. (Formatie 1901, sd)
Op 18 maart 2026, uw 131ste geboortedag, zijn gemeenteraadsverkiezingen gehouden in Nederland. Een partij met fascistische denkbeelden haalde (voorlopige uitslag) ruim 4% van de stemmen (Landelijke uitslag, 2026). Dit zijn bijna 300.000 mensen (Totaaltabel Nederland, 2026). Het is een verviervoudiging ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezingen.
Dit maakt mij verdrietig, boos en bezorgd: moet de geschiedenis zich echt herhalen? Ik vertrouw er maar op dat de overige partijen waakzaam blijven en de grenzen van de democratie bewaken.
In Uithoorn (waar Evert, uw oudste zoon, burgemeester was) gebeurt dat onder andere door de partij DUS!, een uniek samenwerkingsverband tussen D66 en Groen Links (Raadsfractie, sd). Zij wonnen vijf zetels (Uitslag gemeente Uithoorn, 2026). En één van die zetels gaat (opnieuw) naar uw kleinzoon: Onno Brautigam-Stippel.
Hartelijk gefeliciteerd, Onno, en veel succes met je belangrijke werk.
Illustraties
- Stemlokaal tijdens de verkiezingen van 1897. (Stadsarchief, sd)
- De pers en de kabinetsformatie (1901 cabinet formation, sd)
Bronnen
- 1901. (sd). Opgeroepen op maart 17, 2026, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/1901
- 1901 cabinet formation. (sd). Opgeroepen op maart 19, 2026, van Wikimedia: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1901_cabinet_formation_in_the_Netherlands
- Artikel 80 Kiesregt. (sd). Opgeroepen op maart 17, 2016, van De Nederlandse Grondwet: https://www.denederlandsegrondwet.nl/artikel/1887/80-kiesregt
- Formatie 1901. (sd). Opgeroepen op maart 18, 2026, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_Kamerverkiezingen_1901#Formatie
- Hahn, A. (1904). Abraham Kuyper. Opgeroepen op maart 18 2026, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Abraham_Kuyper
- Historische ontwikkeling kiesstelsels. (sd). Opgeroepen op maart 18, 2026, van Parlment: https://www.parlement.com/historische-ontwikkeling-kiesstelsels en-kiesrecht
- Landelijke uitslag. (2026, maart 19). NRC.
- Los, E. (2004, juni). Onderplakkers en bovenplakkers. Opgehaald van Ons Amsterdam: https://onsamsterdam.nl/artikelen/onderplakkers-en-bovenplakkers
- Raadsfractie. (sd). Opgeroepen op maart 17, 2026, van dus-uithoorn: https://www.dus-uithoorn.nl/raadsfractie/
- Stadsarchief. (sd). Opgehaald van Archief Amsterdam: https://archief.amsterdam/beeldbank/detail/0f42dfde-e702-6181-601c-946e91e571e0/media/f0624c6e-4dd8-417f-15a3-fbaf972eba7d?mode=detail&view=horizontal&q=verkiezingen&rows=1&page=30&sort=order_s_geografische_aanduiding_sk_geografische_naam%20desc
- Stadsarchief. (sd). Opgehaald van Archief Amsterdam: https://archief.amsterdam/
- Totaaltabel Nederland. (2026, maart 19). Opgehaald van app.nos.nl.
- Uitslag gemeente Uithoorn. (2026, maart 19). Opgehaald van app.nos.nl.
- Uitslag per verkiezing. (sd). Opgeroepen op maart 18, 2026, van Huygens Instituut: https://resources.huygens.knaw.nl/verkiezingentweedekamer/databank/uitslag_per_verkiezing?uitslag_ID=2162
- Verkiezingen hoe werkt het. (sd). Opgeroepen op maart 17, 2026, van Parlement: https://www.parlement.com/verkiezingen-hoe-werkt-het
