Ruim twee maanden heb ik geen berichten aan u geschreven. Ik heb het gemist. Ik heb namelijk de structuur moeten missen, waarbinnen ik kan speuren en schrijven. Mijn hond, mijn huisgenoot gedurende vijftien jaar, gaf mij die structuur, maar hij is half mei naar een zachte dood geholpen. Volgende week krijg ik gelukkig weer een hond.
Heeft u als kind ooit huisdieren gehad? Daar heb ik niets over kunnen vinden. Ik ken ook geen verhalen van uw kinderen over huisdieren in uw eigen gezin. Het opgezette aapje in de hal van uw huis aan de Van Eeghenstraat komt daar het dichtste bij, maar dat is daar, dacht ik, niet als levend wezen aangekomen. Ik ben wél opgegroeid met honden en geniet van het gezelschap en, zoals gezegd, de structuur die een hond me biedt.
Honden worden al sinds de oudheid gedomesticeerd en niet alleen voor taken als jacht en bewaking, maar er zijn ook bewijzen dat de oude Egyptenaren en Romeinen er een emotionele band mee hadden[1]. Het was tot de negentiende eeuw belangrijker wat de hond kon, dan hoe die eruit zag. Pas in 1873 werd de Kennel Club in Victoriaans Engeland opgericht, wat gezien wordt als de start van de rashondencultuur, waarin bij het fokken van honden niet alleen functie-eisen een rol spelen, maar ook het uiterlijk. Inmiddels zijn er ruim 350 erkende rassen.[2] In Nederland werd de eerste rasvereniging een paar jaar voor uw geboorte opgericht, namelijk in 1893: de Nederlandse Duitse Doggenvereniging.
Voor het beeld van de tijd waarin u opgroeide en voor liefhebbers van honden is dit misschien interessante informatie, maar aangezien ik vermoed dat u niet tot die laatste categorie gerekend kunt worden, ga ik verder waar ik bij mijn vorige bericht gebleven ben.
Het gaat u goed bij het Instituut ‘St Franciscus te Goorle’, blijkt uit de verslagen ‘over den Jongenheer H. Brautigam’ van zowel januari als februari 1908. Uw gedrag wordt als ‘zeer goed’ beoordeeld en er staan veel hoge cijfers op uw verslagen staan: meerdere tienen zelfs, en maar enkele vijven.
In Goirle werden de zogeheten juvenisten voorbereid op de opleiding tot frater-onderwijzer in Tilburg.[3] In Tilburg doorliepen ze de laatste twee klassen van het juvenaat.[4] Kennelijk is dat ook voor u de bedoeling geweest, want u wordt kort na uw dertiende verjaardag, op 4 april 1908, ingeschreven bij het ‘Sint Antonius Gesticht’ aan de Capucijnerstraat in Tilburg[5], officieel het Fraterhuis H. Antonius van Padua geheten.
Ik hoop nog te weten te komen wat over u in het archief van de Fraters van Tilburg te vinden is. Dit archief is vorig jaar verhuisd naar het klooster van Agatha in Cuijk, waar tegenwoordig het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven gevestigd is. De archivaris gaat voor mij op zoek naar documenten en/of foto’s in het 700 meter strekkende archief[6] dat de Fraters van Tilburg nagelaten hebben[7]. Dat u geen frater-onderwijzer bent geworden, weet ik in ieder geval. In augustus, enkele maanden na uw verhuizing naar het fraterhuis in Tilburg, keert u terug naar uw ouders, evenals uw broer Cor, trouwens.
Uw ouders wonen inmiddels niet meer in Amsterdam. Ze zijn in mei 1908 van de Noordstraat (nu Oeterwalerstraat) verhuisd naar een bovenhuis met het adres Middenweg 24 in ‘de’ Watergraafsmeer (wat ooit voluit de Watergraafsmeerpolder heette[8]). Dat klinkt verder dan het is: het nieuwe adres ligt maar 700 meter verderop, aan de andere kant van de Ringvaart.
‘De Meer’ is dan nog een zelfstandige, groene gemeente, met enkele mooie buitenplaatsen en een agrarische en recreatieve functie voor Amsterdam. De economische groei van Amsterdam in de negentiende eeuw leidt ook tot groei van ‘de Meer’ en daarom wordt de Watergraafsmeer in 1921 door Amsterdam geannexeerd[9] (maar toen woonde u daar al niet meer).
Wat u na terugkeer in het ouderlijk huis bent gaan doen, werken of opleiding, weet ik (nog) niet.
Illustraties
- Verslag over den Jongenheer H. Brautigam gedurende maand Februari 1908 Klasse 6 (Privé archief Mr E.A.G. Brautigam)
- Foto Fraterhuis H. Antonius van Padua in Tilburg[10]
- Middenweg bij Ringdijk prentbriefkaart[11]
- Adressen Everardus Brautigam weergegeven in Google Maps
[1] https://www.historischnieuwsblad.nl/de-geschiedenis-van-huisdieren-van-honden-en-katten-tot-krokodillen/
[2] https://www.geschiedenisinfo.nl/geschiedenis-van-de-hond/
[3] https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/jongensinternaat-sint-franciscus-van-sales-in-goirle?notification=true
[4] https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/jongensinternaat-sint-franciscus-van-sales-in-goirle
[5] https://www.regionaalarchieftilburg.nl/zoek-een-persoon/deeds/4f120f8c-3866-11e0-bcd1-8edf61960649
[6] Chat Thijs de Leeuw, wierookwijwaterenworstenbrood.nl, 27 oktober 2021
[7] Mondelinge mededeling de heer Guus van Gurp, Erfgoedcentrum Kloosterleven, 31 augustus 2026
[8] https://onsamsterdam.nl/artikelen/langs-de-gulden-middenweg
[9] Alex Hendriksen, ‘Watergraafsmeer; binnenzee, polder, lustoord, stadsdeel (p. 51). Uitgeverij Bulaaq, Amsterdam 1998
[10] https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/het-fraterhuis-h-antonius-van-padua-in-tilburg
[11] https://www.vriendenvanwatergraafsmeer.nl/wp-content/uploads/2017/06/middenweg_1918.jpg6204CC2CAC3729C2790E9C7B41F34749.jpg
Eén reactie
Hallo Leontien,
Leuk weer iets te lezen en fijn dat er weer een hond komt. Het rapport van de kostschool kon ongeveer de mijne zijn, toen ik in Zeist bij de fraters zat. Alleen algebra zo laag kon bij mij niet, dat was inplaats gymnastiek.
Groeten Gradus