Het is vandaag, 26 juni 2026: de dag waarop het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KNMI) voor het eerst heeft ‘code rood’ gegeven vanwege extreem warm weer.
In 1864 is het KNMI begonnen met weerwaarschuwingen in de vorm van een stormwaarschuwingsdienst voor de kustplaatsen.[1] U zult het KNMI daarom zeker gekend hebben. Sindsdien zijn de waarschuwingen van dit instituut uitgebreid naar bijvoorbeeld extreme regenval, ijzel of stormen en nu dus voor het eerst voor uitzonderlijke hitte. Op sommige plaatsen kan het vandaag 40 graden worden. In Nederland zijn we daar niet op ingesteld en ik al helemaal niet.
Op 26 juni 1907 is de maximum temperatuur in ‘De Bildt’ 14 graden Celsius[2]. Nou zegt de vergelijking van één dag in 1907 en 2026 natuurlijk helemaal niets en is een periode van 118 jaar ook te kort om vergaande conclusies aan te verbinden, maar in de grafiek[3] lijkt toch de trend zichtbaar te zijn van een stijgend gemiddelde van de maximum temperaturen. Klimaatverandering. Wetenschappers hebben allang langs verschillende invalshoeken bewezen dat het klimaat op aarde verandert: de gemiddelde temperatuur stijgt en dat heeft allerlei ongewenste gevolgen wereldwijd. Het is een ‘Inconvenient truth’[4] die al lang en breed bekend is, maar de individuele mens en de collectieve mensheid is helaas (te?) traag met daar de nodige consequenties uit te trekken.
De afname van collectieve inzet voor het algeheel belang is een thema dat me bezig houdt, maar waar ik nu hier verder niet op door zal gaan.
Op 2 mei 1907 is de maximum temperatuur in ‘De Bildt’ 5 graden Celsius met 7 mm neerslag en windkracht 6[5]: voorwaar een stormachtige dag. Waarom heb ik opgezocht wat voor weer het op die dag was? Omdat ik in het archief van uw oudste zoon, Evert, prentjes heb gevonden: “Ter Blijde Gedachtenis van Eerste H. Communie van Hendricus Petrus Brautigam gedaan in de Kapel van het Pensionaat St. Franciscus de Salles [sic], te Goorle [sic], 2 mei 1907” [6].
In bericht 22 schreef ik al uitgebreider over de wens van de Katholieke Kerk dit sacrament te vervroegen naar “de ouderdom van onderscheid … zeven jaar[7], maar u heeft dit toch nog op 12-jarige leeftijd gedaan en wel op kostschool. Betekent dat, dat uw ouders hier niet bij konden zijn? Of zijn ze door weer en wind met de trein en de paardenomnibus naar Goirle afgereisd? De kans dat uw vader hierbij aanwezig kon zijn, was waarschijnlijk toch al klein: in zijn vaarschema kon hier natuurlijk geen rekening mee gehouden worden, hoe groot dit feestelijke gebeuren in uw jeugd misschien ook geweest is. Bij mij kwamen, in mijn herinnering, alle tantes en ooms opdraven, maar misschien hadden ze dat alleen bij de oudste Tiddenskinderen gedaan … Er was een soort receptie in onze tuin met cadeautjes (daar heb ik wel bewijs van) en ’s avonds een diner.
Het gaat u goed op kostschool, dat wil zeggen, voor wat betreft uw prestaties. Zijn in oktober 1906 nog maar 11 van de 22 cijfers op het verslag voldoende (zie vorig bericht), een jaar later, in de vijfde klas (groep zeven), scoort u voldoende of hoger voor 21 van de 23 vakken, met een tien voor ‘Godsdienstleer (Katechismus)’. Hoewel dat een belangrijk vak is voor aspirant-fraters, zijn de hoge cijfers voor rekenen, meetkunde, algebra en aardrijkskunde misschien al een indicatie zijn dat uw loopbaan een andere wending zou nemen.
In augustus gaat uw zus Rietje (Maria Augustina Francisca) ook uit huis. Zij gaat naar het pensionaat St. Antonius van de Zusters Ursulinen in Bergen (N.H.)[8]. Zij is dan elf jaar en lijkt voorbereid te worden op de kweekschool voor onderwijzers.
Daarmee zijn de drie jongste kinderen van uw gezin het grootste deel van het jaar weg. Waren alleen Fie (16 jaar) en Jet (15 jaar) nog thuis? Was Martijn (17 jaar) toch weer toegelaten op de Kweekschool voor de Zeevaart? Of zat hij misschien in militaire dienst? Dat wil ik nog zien te achterhalen. Het was gedurende het schooljaar in ieder geval thuis een stuk rustiger voor uw moeder dan het in jaren geweest is.
Ook in de buitenwereld lijkt het jaar 1907 een betrekkelijk rustig jaar te zijn geweest (althans volgens Wikipedia[9]) .
In januari opent Maria Montessori in Rome haar eerste ‘Casa dei Bambini’.[10]
In februari splitst de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht zich af van de mede door Aletta Jacobs opgerichte Vereniging voor Vrouwenkiesrecht. De nieuwe bond wil zich meer richten op de opvoeding van vrouwen, ter voorbereiding van het kiesrecht.[11] In Finland worden dan al 17 vrouwen in het parlement gekozen en ook in Oostenrijk zijn in 1907 de eerste parlementsverkiezingen met algemeen kiesrecht.[12]
Het Nederlands elftal speelt op 14 april voor het eerst in het oranje en verliest met 12-2 van Engeland, wat nog steeds de grootste nederlaag ooit is[13]. Dus dat ze het dit jaar bij de Wereldkampioenschappen Voetbal beter doen, zegt helemaal niets.
De Duitse keizer Wilhelm II brengt in december een staatsbezoek aan Nederland en verzekert koningin Wilhelmina “Indem Ich mein Leben dafür einsetze das unsre Länder in Frieden sich entwickeln können”. [14] Zeven jaar later is het gedaan met de vrede in Europa en begint de ‘Grote Oorlog’. Nederland blijft dan nog gespaard.
Illustraties
- Prentjes Eerste Heilige Communie Hendricus Petrus Brautigam[15]
- Fragment verslag staatsbezoek Keizer Wilhelm I, RK dagblad Het Huisgezin[16]
- Grafiek minimum en maximum temperatuur in Nederland 1907-2025[17]
- Telegrafisch weerbericht 26 juni 1907, De Tijd: godsdienstig -staatkundig dagblad[18]
- Telegrafisch weerbericht 2 mei 1907, De Tijd: godsdienstig -staatkundig dagblad [19]
[1] https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/geschiedenis-stormwaarschuwingen
[2] https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010547349:mpeg21:a0037
[3] KNMI Climate Explorer. c2022. de Bilt: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI); [accessed 2025 Nov 17]. https://climexp.knmi.nl/start.cgi
[4] https://nl.wikipedia.org/wiki/An_Inconvenient_Truth
[5] https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010547453:mpeg21:a0087
[6] Privé archief Mr E.A.G. Brautigam
[7] Ferrata, D., & Giustini, P. (1910, augustus 8). Quam singularis Christus Amore. Opgehaald van rkdocumenten.nl: https://rkdocumenten.nl/toondocument/833-quam-singularis-christus-amore-nl/?systeemnum=833-11
[8] https://www.regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/personen-zoeken/zoeken-in-personen/deeds/74f7fd1c-88d2-61ab-3798-63934a8bc6e8
[9] https://nl.wikipedia.org/wiki/1907
[10] https://nl.wikipedia.org/wiki/1907
[11] https://nl.wikipedia.org/wiki/Vereniging_van_Staatsburgeressen
[12] https://nl.wikipedia.org/wiki/1907
[13] https://sportgeschiedenis.nl/sporten/voetbal/in-1907-verloor-oranje-met-12-2-van-engeland-nog-steeds-de-grootste-nederlaag-ooit/
[14] https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:002034085:mpeg21:a00001
[15] Privé archief Mr E.A.G. Brautigam
[16] https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:002034085:mpeg21:a00001
[17] KNMI Climate Explorer. c2022. de Bilt: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI); [accessed 2025 Nov 17]. https://climexp.knmi.nl/start.cgi
[18] https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010547349:mpeg21:a0037
[19] https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010547453:mpeg21:a0087
