Het jaar 1912, het jaar waarin u in maart zeventien wordt, is voor u, en daarom ook voor mij, een buitengewoon jaar te noemen. Het is zonder overdrijving een kantelpunt in uw leven: hier wordt de kiem gelegd voor uw gezin én voor uw loopbaan. Dat dit het eerste jaar is waaraan uw kinderen en kleinkinderen herinneringen hebben (gehad) is geen toeval. Het zijn dierbare herinneringen die hen verteld zijn door hun ouders, die weer aan mij doorgegeven zijn.
Die gaan niet over de Zeevaartschool. Informatie daarover haal ik uit het archief van uw oudste zoon, Evert. In het ‘Extract’ van de repetitieperiode van februari/maart zie ik dat u weer niet hoger scoort dan een (rode!) drie voor de vakken ‘Theoretische Zeevaartkunde en Sterrenkunde’ en ‘Engelsch’. Gymnastiek en Schermen gaat u beter af, daar krijgt u een zeven voor. Die vakken zijn echter helaas niet belangrijk genoeg om mee te tellen voor het cijfergemiddelde.[1]
Een andere vaardigheid, die u niet verwerft op de Zeevaartschool, maar die een (toekomstig) officier wel geacht wordt te beheersen, is dansen. Een stuurman moest met de betalende passagiers kunnen dansen. Zo vertelde mij Bernardine, uw derde kind, aan het einde van haar leven[2].
U lijkt in ieder geval de ‘Polonaise en wals’, de ‘Steyrischer wals’, de ‘Finale’ en de ‘Souper wals’ onder de knie te hebben. Deze dansen staan op het programma ‘van het soirée op woensdag 10 april 1912’, dat georganiseerd wordt in Artis door de ‘R.K. Dansclub onder leiding van den heer B. Leefson’. Uw naam, ‘Henri’, staat met potlood geschreven in het balboekje van … Sophia Ides, roepnaam: Fie(tje), uw latere echtgenote, de oma die ik nog gekend heb. Fie danst ook met andere jongemannen op die avond, maar alleen met u danst ze drie keer.
Zijn het uw broers Martijn en Cor die u aan Fie hebben voorgesteld, of Guus en Ben, de broers van Fie? Daarover verschillen de lezingen van Bernardine[3] en uw jongste zoon, Harris[4]. Misschien hebt u samen met Fie op dansles gezeten? Uit het balboekje leid ik in ieder geval af dat u elkaar al kende vóór de avond van die soirée.
Uw kleinzoon Onno weet zich te herinneren dat u aan de vader van Fie hebt gevraagd: “Mag ik Fietje schrijven?”. Haar vader geeft u toestemming, omdat hij ervan uitgaat dat de liefde vanzelf wel overgaat.[5] Dat gebeurde duidelijk niet.
Ik vind het ook wel bijzonder dat u erin geslaagd bent het hart van Fie te veroveren: zij is vijf jaar ouder. Dat is nogal een verschil: een jongen van 17 en een meisje van bijna 22. Uw zoon Harris herinnerde zich dat zijn moeder daarover zei: “ik wist niet dat hij van me hield, zo’n jonge jongen …”.[6]
U schrijft trouwens al aan “Mijne eenigste liefste Fie” vóórdat u toestemming van haar vader hebt gekregen op zondag 14 juli vanuit het Maria Paviljoen in Amsterdam[7]. Het Maria Paviljoen is het deel van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis waar particuliere patiënten verpleegd worden[8]. Waarom ligt u in het ziekenhuis? Het klinkt alsof u geopereerd bent: “Ik mocht een Zaterdag 2 uur opzitten, dus dat gaat al vooruit. … ik denk dat ik Woensdag eruit mag …”
Uw moeder mag kennelijk ook niet weten dat u naar uw liefste Fie schrijft: “Van dit alles heeft mijn Moeder echter niets bemerkt”, maar uw zus Henriëtte zit wel in het complot. En ook Truus, een zus van Fietje: “Zeg Fie, heeft je zuster Truus zoo ongemerkt die brief aan kunnen geven … Ik ben toch nog steeds bang geweest dat je Vader hem in handen zou krijgen en verbeeldt je als dat eens het geval geweest zou zijn.”U vraagt ook: “…heb je soms nog kiekjes die ze in Baarn gemaakt hebben …”. Ik denk dat Fie die had, want in het archief van Evert zit een foto die een week eerder gemaakt is, op 7 juli 1912 met u beiden. Bij mijn weten is dat de eerste gezamenlijke foto.
Ziekte en verliefdheid hebben gelukkig geen roet in het eten gegooid bij uw opleiding: op 15 juli 1912 (een dag na het schrijven van de brief uit het ziekenhuis) krijgt u het certificaat van de Zeevaartschool met een ‘voldoende’. En wat gaat u nu doen? Natuurlijk: varen. Het vertrek zal voor u toch wel bitterzoet geweest zijn …
Illustraties
- Foto van Henri ‘Ter blijvende herinnering van Henri, 12 juni 1912
- Foto van Fie Ides en Henri Brautigam, 7 juli 1912 (“kiekjes in Baarn?”)
- Brief aan ‘Mijn eenigste liefste Fie’, d.d. 14 juli 1912, Maria Paviljoen
- Maria-paviljoen van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis te Amsterdam
https://archief.amsterdam/beeldbank/detail/06da6e62-d087-15b8-5d89-b6bcea3f66f8 - Extract uit het bekwaamheids- en conduiteregister der School, 1 april 1912
- Extract uit het bekwaamheids- en conduiteregister der School, 15 juli 1912
[1] Privé archief Mr E.A.G. Brautigam
[2] Herinneringen Bernardine Kemperman-Brautigam, gedeeld met Leontien Tiddens op 14 september 2020.
[3] Herinneringen Bernardine Kemperman-Brautigam, gedeeld met Leontien Tiddens op 14 september 2020.
[4] Herinneringen Harris Brautigam, gedeeld met Leontien Tiddens op 4 september 2020
[5] Overgeleverde herinneringen aan Onno Brautigam, gedeeld met Leontien Tiddens op 18 oktober 2021
[6] Herinneringen Harris Brautigam, gedeeld met Leontien Tiddens op 4 september 2020
[7] Privé archief Mr E.A.G. Brautigam
[8] https://geheugenvanoost.amsterdam/page/1629/het-mariapaviljoen
