Ik schrijf u vandaag op 4 mei, de dag van de Nationale Dodenherdenking. Dit is de dag waarop sinds 1946 de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen Nederlandse militairen, zeelieden en verzetsstrijders worden herdacht.[1] U dus ook.
Vanochtend heb ik de Nederlandse vlag halfstok uitgehangen en vanavond ga ik, zoals ieder jaar, naar het monument dat op het kerkhof van mijn dorp staat: “Ter herinnering aan onze gevallenen en onze geallieerde bevrijders. Opdat wij nooit vergeten. 1940-1945”.[2]
Even voor acht uur wordt het Taptoe-signaal gespeeld, door een enkele trompettist. Om acht uur is het twee minuten stil en horen we alleen de vogels, daarna zingen we het Wilhelmus, begeleid door onze harmonie, de muziekvereniging ‘Juliana’. Er worden kransen gelegd, toespraken gehouden, een gedicht voorgelezen.
Dat van die vlag is waar, maar niet correct trouwens. Ik lees net dat dat pas vanaf 18:00 uur mag.[3] Hmm, waarom niet de hele dag? Ik laat hem lekker hangen.
Dit soort bijeenkomsten vinden vandaag in het hele land plaats.
De Nationale Herdenking wordt gehouden op de Dam van uw woonplaats, Amsterdam. Daar staat sinds 1956 het Nationaal Monument voor de herdenking van oorlogsslachtoffers. Hier worden vandaag kransen gelegd door nabestaanden en door koning Willem Alexander (de achterkleinzoon van uw koningin Wilhelmina) en koningin Maximà.
Inmiddels worden bij die plechtigheid niet alleen slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht, maar “allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de koloniale oorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna. De Holocaust, oorlogsgeweld, terreur en onderdrukking hebben in onze samenleving diepe sporen achtergelaten.”[4]
Als ik dit lees, vraag ik me af wat u wist van de Holocaust. Waarschijnlijk heel weinig. Het is pas na de oorlog duidelijk geworden hoeveel Joden (± 6 miljoen), Polen (± 1,8 miljoen), Roma (tussen 250.000 en 500.000), geestelijk gehandicapten (tussen 250.000 en 300.000), verzetsstrijders, homosexuelen, zwarte mensen en anderen omgekomen zijn in de concentratiekampen van de Nazi’s: vergast, doodgeschoten, ziek aan hun lot overgelaten, gestorven bij medische experimenten, afgebeuld, uitgehongerd.[5]
Ook de wrede koloniale oorlog in het u welbekende Nederlands Oost-Indië (het huidige Indonesië) heeft zich na uw dood voltrokken. Daar waren Nederlanders de agressor.
Onlangs heb ik de serie ‘Band of Brothers’[6] gekeken. Dat is een serie uit 2001, waarin in tien afleveringen getoond wordt hoe het de ‘Easy Company’ van het ‘506th Parachute Infantry Regiment, US 101st Airborne Division’ vergaat in de Tweede Wereldoorlog.
Iedere aflevering begint met fragmenten van interviews met overlevenden van de ‘Easy Company’. Het maakt de verschrikkingen die ze hebben meegemaakt invoelbaar. De daaropvolgende getoonde verfilming is bijna niet te harden: de onzekerheid, de angst, het geweld, het lawaai. De televisie kan ik uitzetten, maar deze paratroopers moesten dóór: ze werden uit vliegtuigen op D-day achter de linies in Normandië gedropt en vochten onder meer mee met de Operatie Market Garden, in september 1944, waar ze Eindhoven hebben bevrijd. Dat is ook waarom ik er in dit bericht over schrijf. Eindhoven! Nog geen zestig kilometer van Breda, waar u en uw verzetsgroep een, uiteraard illegale, zendinstallatie bemanden. Deze heeft vast een belangrijke rol gespeeld in de communicatie met de geallieerden.
De hoop dat u bij Operatie Market Garden ook snel bevrijd zou worden, zal groot geweest zijn. Helaas werd Breda pas op 29 oktober 1944 bevrijd, door de Eerste Poolse Pantser Divisie[7]: drie weken nadat u gefusilleerd bent.
Daar gaan vanavond mijn gedachten naar uit.
Illustraties
[1] Nationale Dodenherdenking. (sd). Opgeroepen op mei 4, 2026, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Nationale_Dodenherdenking
[2] Gerritsen Grafmonumenten. (sd). Gemeentelijke Begraafplaats Almen. Opgeroepen op mei 4, 2026, van Gerritsen Grafmonumenten: https://gerritsengrafmonumenten.nl/gemeentelijke-begraafplaats-almen/
[3] Oranjevereniging ‘Ons Vorstenhuis’. (2026, april 30). Dodenherdenking 4 mei 2026. Almen Digitale Informatie. Almen
[4] Wie en wat herdenken we. (sd). Opgeroepen op mei 4, 2026, van 4 en 5 mei: https://www.4en5mei.nl/herdenken/wie-en-wat-herdenken-we
[5] United States Holocaust Museum. (sd). Documenting numbers of victims. (U. S. Museum, Producent) Opgeroepen op mei vier, 2026, van Encyclopedia USHMM: https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution
[6] Spielberg, S., Hanks, T., & e.a. (Regisseurs). (2001). Band of Brothers [Film]
[7] Herdenking Bevrijding Breda 2025. (sd). Herdenking Bevrijding Breda 2025. Opgeroepen op mei 4, 2026, van Herdenking Bevrijding Breda 2025: https://www.herdenkingbevrijdingbreda.nl/
[8] Gerritsen Grafmonumenten. (sd). Gemeentelijke Begraafplaats Almen. Opgeroepen op mei 4, 2026, van Gerritsen Grafmonumenten: https://gerritsengrafmonumenten.nl/gemeentelijke-begraafplaats-almen
[9] Wikipedia. (sd). Operatie Market Garden Allied Plan. Opgeroepen op mei 4, 2026, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Operatie_Market_Garden
Eén reactie
Mooi!