De privacy van uw broer Martijn was in 1905 niet zoveel waard en is dat kennelijk – gelukkig voor mij – nog steeds niet, want in het archief van Amsterdam is nog alles te vinden: zijn aanmelding op 5 mei 1904 als kwekeling voor de Koopvaardij bij de Kweekschool voor de Scheepvaart[1]; zijn resultaten van de lagere school (33,5 punten, net onder de norm van 35)[2]; de keuring in juni 1904 (“Geschikt”)[3]; de handtekeningen van trotse ouders op het aanmeldingsformulier[4]; en de smadelijke wegzending in februari 1905, compleet met cijferlijst (“Ontslagen wegens gebleken ongeschiktheid tot het volgen der lessen”) [5]. In de ontslagbrief wordt er ook niet omheen gedraaid: “… dat Uw zoon de Kweekschool zal moeten verlaten, omdat hij het onderwijs niet kan volgen. … Wanneer u dit wenschelijk voortkomt, kan hij in de [sic] Kweekschool Uniform naar huis gaan …”[6]. Zijn moeder haalt hem op.
Wat een klap is dit: op de eerste plaats natuurlijk voor uw broer, maar ook voor uw ouders. Zit de puberteit uw bijna vijftienjarige broer dwars? Uw vader had hem eerder nog zo gemaand: “doet je ma en pa geen oneer aan met niet je best te doen” (bericht 23). Heeft hij niet zijn best gedaan? Het is ook wel een zware last die op de schouders van de oudste van het gezin is gelegd: niet alleen moet hij treden in de voetsporen van zijn vader, de chefmachinist, hij moet ook nog eens een stapje hoger komen op de zeevaartladder, namelijk die van scheepsofficier.
Hij kan het overigens uiteindelijk wel: vier jaar later, in 1909, tekent hij als bijna negentienjarige een contract voor drie jaar als “Vierden Officier”, voor een salaris van “Zestig gulden per maand”, bij de Koninklijke Paketvaart Maatschappij, de inter-insulaire post- en pakketdienst in Nederlands-Indië. In 1920 wordt hij bij de KPM benoemd tot gezagvoerder van de ms ‘Sembilan’.[7]
Hoe is hem dat gelukt? Mag hij in het nieuwe studiejaar teruggaan naar de kweekschool? Dat zijspoor ga ik even voorbij. Ik doe tenslotte onderzoek naar u. En naar uw tijd. En naar de mijne.
Deze week start het wereldkampioenschap voetbal. Hield u van voetbal?
Uw broer in ieder geval wel. Een zijspoor dat te leuk is om te negeren is de reis die hij in mei 1963 maakt met het passagiersschip ‘De Groote Beer’. Met 1.500 Feyenoord supporters gaat hij naar Lissabon om daar de halve finale van de Europacup I bij te wonen: Benfica-Feyenoord (helaas: 3-1).[8]
Kennelijk was dit een iconisch gebeuren, waar huidige Feyenoordsupporters nog lyrisch over worden. In de archieven is een door Martijn met de hand geschreven verslag (vijftien kantjes) van deze reis bewaard.[9]
De reden dat ik in dit bericht over 1905 vraag of u van voetbal hield, is dat Nederland op 30 april van dat jaar de eerste officiële interland speelt: de geboorte van het Nederlands Elftal, het debuut van Oranje[10].
Dit vindt plaats in Antwerpen, België. Die wedstrijd winnen ‘we’ met 4-1. Alle vier de doelpunten voor Nederland worden gemaakt door Eddy de Neve (en het ‘tegendoelpunt’ is een eigen doelpunt van een teamgenoot)[11].
Wie zal nu de topscorer voor Nederland zijn? Ik volg het met een half oor en oog en heb alleen meegekregen dat veel belangrijke spelers geblesseerd thuis zitten. Onder uw nazaten zijn fanatiekere voetbalfans dan ik ben …
De politiek van het afgelopen jaar heb ik met meer aandacht gevolgd. Met argusogen, mag ik wel zeggen. De regering die in juli 2024 tot stand kwam, had een partijloze hoge ambtenaar als premier (als marionet mag je ook zeggen) en ging van start met vier partijen die niet in staat bleken tot enige samenwerking te komen. Gelukkig maar, want menselijkheid en duurzaamheid hoorden bepaald niet tot hun drijfveren. Nog geen jaar hebben ze het volgehouden.
De laatste keer dat een partijloze topambtenaar tot premier van een minderheidskabinet werd benoemd was in … 1905: het werd het ‘Kabinet van Kraakporselein’ genoemd en dat viel na twee jaar uit elkaar.[12] De naam van die premier is in de vergetelheid geraakt (net zoals dat met, hoe heet hij ook alweer – aanrader: https://npo.nl/start/serie/even-tot-hier/afleveringen – ook zal gebeuren).
In 1906 vindt een grote verandering plaats in uw leven. Daarover zal het volgende bericht gaan.
Illustraties
- Keuring Kweekschool voor de Scheepvaart (Archief Amsterdam https://archief.amsterdam/inventarissen/scans/949/1.2.8.9.1.4.9/start/630/limit/10/highlight/4)
- Nederlands Elftal 1905 (https://nl.wikipedia.org/wiki/Eddy_de_Neve)
- Inschrijvingsbrief van jongelingen Kweekschool voor de Scheepvaart (Archief Amsterdam https://archief.amsterdam/inventarissen/scans/949/1.2.8.9.1.4.9/start/500/limit/10/highlight/4)
- Rapport Martijn Brautigam Kweekschool voor de Scheepvaart (Archief Amsterdam Inventarissen, Comportementboeken (https://archief.amsterdam/archief/949/996)
[1] Archief Amsterdam (https://archief.amsterdam/inventarissen/scans/949/1.2.8.9.1.4.9/start/500/limit/10/highlight/3)
[2] Archief Amsterdam (https://archief.amsterdam/inventarissen/scans/949/1.2.8.9.1.4.9/start/640/limit/10/highlight/4)
[3] Archief Amsterdam (https://archief.amsterdam/inventarissen/scans/949/1.2.8.9.1.4.9/start/630/limit/10/highlight/4)
[4] Archief Amsterdam (https://archief.amsterdam/inventarissen/scans/949/1.2.8.9.1.4.9/start/500/limit/10/highlight/4)
[5] Archief Amsterdam Inventarissen, Comportementboeken (https://archief.amsterdam/archief/949/996)
[6] Universiteitsbibliotheek Leiden, Archief van Martinus Hendrikus Johanes Everardus Brautigam (KITLV), (H1162-2) (https://collectionguides.universiteitleiden.nl/archival_objects/c012_121)
[7] Universiteitsbibliotheek Leiden, Archief van Martinus Hendrikus Johanes Everardus Brautigam (KITLV), (H1162-3) (https://collectionguides.universiteitleiden.nl/archival_objects/c012_121)
[8] https://sportgeschiedenis.nl/sporten/voetbal/4-mei-1963-de-feyenoord-boot-naar-benfica/
[9] Universiteitsbibliotheek Leiden, Archief van Martinus Hendrikus Johanes Everardus Brautigam (KITLV), (H1162-59) (https://collectionguides.universiteitleiden.nl/archival_objects/c012_121)
[10] https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlands_voetbalelftal_(mannen)#Eerste_interland
[11] https://nl.wikipedia.org/wiki/Eddy_de_Neve
[12] https://www.parlement.com/column/200508/kraakporselein
