Nu wil ik eerst iets met u delen over de inspanningen en het archief van uw oudste zoon, Evert. Hij heeft de familiegeschiedenis uitgezocht van zowel uw voorvaderen, als die van uw vrouw, de familie Ides. Alles, tenminste voor zover ik weet, wat hij gevonden heeft, heeft hij in tien ordners opgeborgen, geordend op jaartal. Die ordners heb ik voor dit project in bruikleen gekregen van Everts jongste zoon, Onno.
Op het eerste plastic mapje in de eerste ordner zit een kopie (een Xerox kopie, denk ik) van een hoofdstuk (pagina’s 80 tot en met 90) uit een boek van de Duitse schrijver Werner Keller, ‘Oost minus West = nul’ (1962). In dit hoofdstuk, dat over Peter de Grote gaat, wordt melding gemaakt van een Duitse koopman, E.I. Ides (!), als leider van een Russische expeditie naar de ‘Grote Muur’ in het jaar 1693!1
In de mappen en ordners die daarop volgen vind ik, behalve foto’s en brieven, diverse afschriften, soms zelfs handgeschreven, uit registers van kerken en de burgelijke stand. Dit alles heeft uw zoon verzameld in een tijd dat deze registers niet digitaal beschikbaar waren, wat heel veel werk moet zijn geweest. Ik heb wel bewijzen gezien dat hij hulp heeft gehad van zijn ambtelijke staf toen hij wethouder was van de gemeente Amsterdam en, daarna, burgemeester van de gemeente Uithoorn.
Nu is het zo, dat ik niet eerst de inhoud van alle plastic mapjes in alle tien ordners bestudeerd heb. Ik bekijk het maximaal een jaar vooruit en laat me graag verrassen. Soms zijn er niet één, niet twee, drie, vier of vijf maar, hé, zelfs zes! mapjes voor één jaar, zoals bijvoorbeeld bij het jaar 1913 het geval blijkt te zijn. Die mapjes zitten niet steeds op chronologische volgorde. En wat vind ik tot mijn grote vreugde in het zesde mapje: twee brieven en een briefkaart van u aan Fietje, geschreven tijdens uw tweede reis met de S.S. ‘Besoeki’.
Ik ‘hoor’ uw stem hierin nog duidelijker dan in de brief die u haar in 1912 vanuit het Maria Paviljoen schreef.
Het is extra verrassend om deze brieven van u terug te vinden, omdat ik me herinner dat mijn moeder, uw oudste dochter, me vertelde dat uw vijf kinderen na de dood van uw vrouw besloten hadden alle brieven te verbranden, omdat ze die te privé vonden. Dat kinderen dat vinden (behalve kennelijk Evert, die stiekem? toch een aantal brieven bewaard heeft), begrijp ik, maar voor kleinkinderen ligt dat toch anders. Ik voel me in ieder geval niet schuldig dat ik uw brieven deel met anderen. Ze geven zo’n mooi inzicht in uw leven en van uw tijd. Dat had ik niet willen missen.
U schrijft Fie op 24 januari 1913 vanuit Malta, zo’n drie weken na vertrek uit Rotterdam. Dit is kennelijk een ongeplande stop geweest: “Je zal wel vreemd op kijken als je ziet dat we naar Malta zijn geweest, zonder dat ik je daarvan iets geschreven hebt [sic]. Het spijt me natuurlijk erg, want dan had ik op Malta ook een brief van mijn allerliefst schatteboutje gehad …”.
U informeert naar de gezondheid van haar vader en geeft ook ongevraagd advies: “mij dunkt moest Vader zich een beetje in acht houden met al die vergaderingen, want Vader is al op leeftijd, dus moet ie altijd oppassen”.
Vader Ides is 61 jaar oud ten tijde van deze brief. Wordt dat als oud beschouwd in 1913? Of is er misschien extra zorg om hem, omdat hij weduwnaar is? Of is hij alleen maar oud in uw ogen als zeventienjarige? Ik moet een beetje lachen om dat vroegwijze advies. Zou het geven van ongevraagd, ietwat zelfoverschattend advies in de Brautigam genen zitten (en dus misschien ook in die van de Tiddens nazaten)?
Bij de overtocht over het Kanaal heeft u “… nog al weer gehad …”, zodat het “een natte gemeente aan boord was …” en u bent “… tot overmaat van ramp nog zeeziek geweest …”. Daar heb ik nu nooit bij stilgestaan, dat u zeeziek kon worden. Schaamt u zich daarvoor? Wordt u uitgelachen door de zeelui met zeebenen?
U schrijft uitgebreid over het seinen met vlaggen naar een tegemoetkomend schip, eveneens van de Rotterdamsche Lloyd, op weg naar Nederland. U zou daar best mee terug willen varen naar uw Fie. Ik vind het ontroerend en ook ongelooflijk dat u, nog net geen achttien jaar oud, schrijft: “Ik hoop dan ook Fie dat we eens voor eeuwig vereenigd mogen worden en dat we samen met Gods hulp de Strijd des levens moedig aanvaren, dat mijn liefste schat is mijn vurigste wensch.”
Aan de andere kant, ik was net achttien toen ik mijn man, Jan van Huijkelom, leerde kennen. Trouwen deden we pas 12½ jaar later, maar samenwonen deden we feitelijk al binnen een paar maanden, wel zonder vergelijkbare naar elkaar uitgesproken grote verwachtingen, maar meer met het motto: “we zien wel waar het schip strandt” … Ons schip strandde in ieder geval veel te vroeg, maar dat terzijde.
Wat me tot slot opvalt is dat u ondertekent met “… innigliefhebbende “man” Harris”. Het is voor het eerst dat ik dit als uw roepnaam tegenkom in plaats van Henri. In de overlevering is mij verteld dat Harris makkelijker was voor de Engelssprekenden aan boord. Deze roepnaam leeft voort in uw nageslacht: zo noemen we zowel uw jongste zoon als een van uw kleinzonen.
Het volgende bericht gaat onder meer over de brief die u tussen 28 maart en 1 april 1913 schreef vanuit meerdere plaatsen in Nederlands-Indië aan uw “allerliefst vrouwtje“.
Illustraties
- Ordners met archief Mr E.A.G. Brautigam.2
- Enveloppe brief van Harris Brautigam aan Sophia Ides, 24 januari 19133
- Fragment uit ‘Oost minus West = nul’ van Werner Keller, 19624
- Brief van Harris Brautigam aan Sophia Ides, 24 januari 19135
- Transcriptie brief van Harris Brautigam aan Sophia Ides, 24 januari 19136
- Zie onderaan dit bericht voor het met AI gegenereerde nagekomen bericht van Harris Tiddens met betrekking tot Evert Ysbrants Ides (1657-1708) ↩︎
- Foto Leontien Tiddens ↩︎
- Privé archief Mr E.A.G. Brautigam ↩︎
- Privé archief Mr E.A.G. Brautigam ↩︎
- Brief van Harris Brautigam aan Sophia Ides, 24 januari 1913 ↩︎
- Document Leontien Tiddens ↩︎
